شيخ مفيد در ذيقعده سال 336 هجري قمري در نزديکي بغداد متولد شد. او استاد شيخ طوسي و سيد مرتضي علم الهدي بود. شيخ مفيد بيشتر در علم کلام تبحر داشت و مکتب کلامي شيعه در عصر او به اوج کمال رسيد. او در مناظرات ديني مهارت خاصي داشت و مناظراتش با قاضي عبدالجبار رئيس فرقه معتزله بغداد و قاضي ابوبکر باقلاني رئيس اشاعره معروف بود. شيخ مفيد از بزرگترين مراجع تقليد تاريخ شيعه بوده است. او بيش از 200 جلد کتاب کوچک و بزرگ نوشته است. اما عاملي که سبب برجسته شدن چهره اين فقيه بزرگوار شد، عنايت هاي ويزه امام زمان(عج) به او بود.

طبرسي در اواخر کتاب «احتجاج» برخي از توقيع‌هاي ‌(نامه) حضرت «ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف» را که به شيخ مفيد صادر کرده، آورده است.در اين نامه‌ها حضرت حجت (عج) شيخ مفيد را مشمول عنايات خاص و الطاف مخصوص خود قرار داده است. به عنوان نمونه امام زمان (ع) در خطاب‌هايش به شيخ مفيد چنين مي‏‌فرمايد: " للاخ السديد و الولي الرشيد الشيخ المفيد؛ به برادر استوار و دوست رشيد، شيخ مفيد ...»

سرانجام، شيخ مفيد در سوم ماه رمضان سال 413 ق در 77 سالگي درگذشت. شيخ طوسى، که در تشييع جنازه او حضور داشته است، مى‏گويد: «روز وفات او از کثرت دوست و دشمن براى اداى نماز و گريستن بر او، همانند و نظير نداشته است. هشتاد هزار تن از شيعيان او را تشييع کردند و سيد مرتضى علم الهدى بر او نماز گزارد و در حرم مطهر امام جواد عليه‌السلام، پايين پاى آن حضرت، نزديک قبر استادش ابن قولويه، مدفون شد.»

او از معدود فقهايي است که مورد عنايت خاص امام زمان عليه السلام قرار گرفته است . از جمله اين عنايات، داستاني است که درباره اصلاح فتواي او توسط امام زمان (عج) نقل شده است.

« شيخ مفيدروزى در خانه بود، شخصى به حضورش آمد و پرسيد زنى حامله فوت کرده ولى بچه در رحمش زنده است ، آيا او را همانطور دفن کنيم ، يا شکمش را شکافته و بچه اش را بيرون آوريم ؟

شيخ مفيد رحمة اللّه گفت : همانگونه دفنش کنيد، آن شخص برگشت و در وسط راه ديد سوارى به او نزديک شد و گفت :

شيخ مفيد فرمود: شکم آن زن را پاره کنيد و بچه را بيرون آوريد.

آن شخص چنين کرد، پس از مدتى جريان را براى شيخ مفيد نقل کردند، شيخ گفت من کسى را نفرستاده بودم ، معلوم است که آن سوار صاحب الامرعج بوده است ، اکنون که در احکام اشتباه مى کنم خوب است ديگر فتوا ندهم ، در خانه اش را بست و از خانه بيرون نيامد.

ساعاتى نگذشت که از طرف امام زمان عليه السلام توقيعى نوشته اى به خدمت شيخ مفيد گذاشته شد:

اى شيخ ! براى مردم فتوا بگو و ما آن را تکميل خواهيم کرد، و نمى گذاريم که در خطاء و اشتباه بمانى ، آنگاه در مسند فتوا نشست.»