َالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع مَنْ لَمْ یَكُنْ لَهُ وَاعِظٌ مِنْ قَلْبِهِ وَ زَاجِرٌ مِنْ نَفْسِهِ وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ قَرِینٌ مُرْشِدٌ اسْتَمْكَنَ عَدُوَّهُ مِنْ عُنُقِه»
شافی، صفحه‌ ۶۵۲

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السّلام فرمودند : اولین چیزی كه موجب می‌شود كه انسان بتواند در مقابل دشمنش ـ كه مراد، شیطان است ـ ایستادگی كند و مانع بشود از تصرف دشمن و تسلط دشمن، [این است كه:] «واعظ من قلبه»؛ از قلب خود واعظی برای خود داشته باشد.
قلب متذكر بیدار، انسان را نصیحت می‌كند، موعظه می‌كند. یكی از بهترین وسائلِ اینكه انسان قلب را وادار كند به موعظه‌ خود و فعال كند در موعظه‌ خود، همین دعاهاست، دعاهای مأثور ـ صحیفه‌ سجادیه و سایر دعاها ـ و سحرخیزی؛ اینها دل انسان را به عنوان یك ناصح برای انسان قرار میدهد. اول این است: «واعظ من قلبه».[دوم اینكه:] «و زاجر من نفسه»؛ از درونِ خود یك زجركننده‌ای، منع‌كننده‌ای، هشداردهنده‌ای داشته باشد. اگر این دو تا نبود، «و لم یكن له قرین مرشد»، یك دوستی، همراهی كه او را ارشاد كند، به او كمك كند، راهنمائی كند، این را هم نداشته باشد ـ كه این، سومی است ـ كه اگر چنانچه از درون، انسان نتوانست خودش را هدایت كند و مهار نفسِ خودش را در دست بگیرد، [باید] دوستی داشته باشد، همراهی داشته باشد، همینی كه فرمودند: «من یذكّركم اللَّه رؤیته»، كه دیدار او شما را به یاد خدا بیندازد؛ اگر این هم نبود، «استمكن عدوّه من عنقه»؛ خود را در مقابل دشمنِ خود مطیع كرده است؛ دشمنِ خود را مسلط كرده است بر خود و بر گردن خود، كه سوار بشود. كه [منظور از] دشمن، همان شیطان است. اینها لازم است. از درون خود، انسان، خود را نصیحت كند.‌بهترین نصحیت كننده‌ انسان، خود انسان است؛ چون از خودش انسان گله‌مند نمی‌شود. هر كسی انسان را نصیحت كند، اگر قدری لحن او تند باشد، انسان از او گله‌مند می‌شود؛ اما خود انسان، خودش را نصیحت كند؛ دشنام بدهد به خودش، ملامت كند، سرزنش كند خودش را؛ اینها خیلی مؤثر است. موعظه كند، زجر كند. در كنار اینها، یا به جای اینها اگر نبود، آن وقت دوست، رفیق، كه دستگیری كند انسان را.